Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ (www.takmichas.wordpress.com)

Πρόσφατα ήρθε ξανά στην επικαιρότητα -με αφορμή την επέτειο 20 ετών από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου- η συζήτηση σχετικά με τις συγκλονιστικές αλλαγές που συντελέσθηκαν τα τελευταία έτη στις χώρες του τ. υπαρκτού σοσιαλισμού. Το μπλατ σταδιακά εξαφανίστηκε δίνοντας τη θέση του στη χρηματική δωροδοκία -στο γνωστό και από τη χώρα μας μπαξίσι, φακελάκι, δωράκι ή όπως αλλιώς ονομάζεται Το μπλατ σταδιακά εξαφανίστηκε δίνοντας τη θέση του στη χρηματική δωροδοκία -στο γνωστό και από τη χώρα μας μπαξίσι, φακελάκι, δωράκι ή όπως αλλιώς ονομάζεται Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα αφορά την αλλαγή στη φύση της διαφθοράς και τις επιπτώσεις που έχει στο κοινωνικό σύστημα. Πρόκειται συγκεκριμένα για τη μετάβαση από ένα σύστημα όπου η διαφθορά έπαιρνε κυρίως τη μορφή της «ανταλλαγής εξυπηρετήσεων» σε ένα σύστημα όπου παίρνει τη μορφή της καταβολής χρηματικών πληρωμών. Στη Σοβιετική Ενωση η κυρίαρχη μορφή διαφθοράς έπαιρνε τη μορφή του μπλατ (ανάλογα φαινόμενα με διαφορετικές ονομασίες υπήρχαν σε όλες τις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού). Το «μπλατ» αναφέρεται σε δίκτυα προσωπικών διασυνδέσεων και άτυπων επαφών, τα οποία διαμόρφωνε ο πολίτης στην προσπάθειά του να αποκτήσει τα αγαθά στα οποία υπήρχε χρόνια έλλειψη στις σοσιαλιστικές χώρες (δηλαδή όλα τα αγαθά). Το μπλατ ήταν ο πιο διαδεδομένος θεσμός στην ΕΣΣΔ. Αν δεν συμμετείχε κάποιος, εθεωρείτο ακοινώνητος. Το μπλατ αντιπροσώπευε κυρίως μια ανταλλαγή εξυπηρετήσεων. Πρόκειται για ένα είδος μη χρηματικής ανταλλαγής, που βασίζεται σε χάρες που έκανε ο ένας στον άλλο. Ο Α έκανε μια χάρη στον Β, που με τη σειρά του έκανε μια χάρη στον Γ, που με τη σειρά του έκανε χάρη στον Α. Αυτό που ήταν καθοριστικό ήταν ότι οι συναλλαγές στο μπλατ καλύπτονταν από τη ρητορική τής «φιλίας». Ο καθένας ζητούσε μια «φιλική» διευκόλυνση. Χρηματική δωροδοκία Ομως φυσικά, και παρά την απουσία χρήματος, το μπλατ αντιπροσώπευε μια μορφή διαφθοράς στον βαθμό που συνεπαγόταν ότι διάφοροι αξιωματούχοι χρησιμοποιούσαν τη δημόσια θέση τους προκειμένου να ευνοήσουν το δίκτυό τους. Η κατάρρευση του σοσιαλισμού και της οικονομίας των ελλείψεων και η εμφάνιση πραγματικού χρήματος, άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού. Το μπλατ σταδιακά εξαφανίστηκε δίνοντας τη θέση του στη χρηματική δωροδοκία -στο γνωστό και από τη χώρα μας μπαξίσι, φακελάκι, δωράκι ή όπως αλλιώς ονομάζεται. Ομως, αυτό που είναι πολύ ενδιαφέρον είναι ότι, όπως δείχνουν όλες οι έρευνες, το μπλατ ήταν πιο αποδεκτό μεταξύ του πληθυσμού σε σχέση με τη σημερινή χρηματική διαφθορά. Αυτό οφείλεται κυρίως στις διαφορετικές κοινωνικές επιπτώσεις των συστημάτων. Το μπλατ είχε έναν εξισωτικό χαρακτήρα, κάτι το οποίο δεν συμβαίνει όταν η διαφθορά παίρνει τη μορφή καταβολής πληρωμών. Το μπλατ καταργούσε την κοινωνική απόσταση μεταξύ του απλού ανθρώπου και της ελίτ, μεταξύ του απλού πολίτη και του αξιωματούχου του κομμουνιστικού κόμματος. Στις κομμουνιστικές κοινωνίες η κοινωνική ισχύς κάποιου δεν εξαρτάτο μόνο από τη θέση του στην κομματική ιεραρχία, αλλά και από τη δυνατότητα πρόσβασής του σε αγαθά, που ήσαν όλα δυσεύρετα. Αυτό είχε αποτέλεσμα ότι το μπλατ υποχρέωνε τις πολιτικές ελίτ να έχουν επαφή με τους απλούς ανθρώπους. Ο κομισάριος έπρεπε να έχει φιλία με τον μανάβη της γειτονιάς για να του βρει φρέσκα φρούτα ή τον τοπικό βιβλιοπώλη για να του βρει ένα απαγορευμένο βιβλίο. Αυτή ήταν μια υποχρέωση την οποία δεν μπορούσε να αποφύγει κανείς, γιατί ήταν επιβεβλημένη από την οικονομία των ελλείψεων. «Πριν από είκοσι έτη», γράφει ο Βούλγαρος μελετητής του φαινομένου Ivan Krastev, «ακόμα και ένα μέλος της πολιτικής ελίτ θα έπρεπε να είχε φίλο τον μανάβη της γειτονιάς αν ήθελε να τρώει φρέσκα φρούτα. Θα έπρεπε να ανταποδώσει κάνοντας μια εξυπηρέτηση αν του τη ζητούσε ο μανάβης. Στον διεστραμμένο κόσμο της οικονομίας των ελλείψεων, ο μανάβης αποφάσιζε ποιος θα πάρει τι. Ηταν αδύναμος και πανίσχυρος ταυτόχρονα. Η διαφθορά ταυτόχρονα διέβρωνε και συντηρούσε τον κομμουνισμό, αναδιανέμοντας όχι απλώς τα αγαθά, αλλά και την εξουσία. Η ανταλλαγή εξυπηρετήσεων άθελά της έδινε δύναμη στους αδύναμους». Η «αδύναμη» κάλπη Ολα αυτά άλλαξαν ριζικά με την εμφάνιση της οικονομίας της αγοράς: «Ετσι, ενώ ο μανάβης κέρδιζε από τη διαφθορά του κομμουνιστικού συστήματος, τώρα έγινε το θύμα της μετακομμουνιστικής διαφθοράς. Απέκτησε την ελευθερία να ταξιδεύει, να ψηφίζει, να καταναλώνει. Ομως έχασε την περιορισμένη επιρροή που είχε στα μέλη της πολιτικής ελίτ. Η δύναμη της κάλπης είναι πιο αφηρημένη σε σχέση με την πραγματική δύναμη, την οποία αποκτούσε από τις διασυνδέσεις του. Σήμερα κανένας δεν έχει ανάγκη να γίνει φίλος του μανάβη για να αποκτήσει φρέσκα φρούτα. Ούτε αυτός μπορεί να ζητήσει εξυπηρέτηση από τους πανίσχυρους πελάτες του».

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Ερώτημα: Αν ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος είχε επανακάμψει στη Ν.Δ., θα είχε φτάσει στο σημείο να είναι σήμερα υποψήφιος αρχηγός του κόμματος; Ακόμα: Αν υποθέσουμε ότι ήταν υποψήφιος για την ηγεσία του κόμματος, θα αντιμετωπιζόταν από τη «βάση» με την ίδια ευλαβική σιγή για την «αποστασία» του με αυτή που αντιμετωπίζεται ο Αντώνης Σαμαράς σήμερα; Η απάντηση και στα δύο ερωτήματα είναι προφανώς ένα βροντερό «όχι». Ομως, τόσο τα ερωτήματα όσο και οι απαντήσεις μάς οδηγούν κατευθείαν στα άδυτα του DNA του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, όπως αυτό διαμορφώθηκε από τις ηγεσίες Εβερτ και Καραμανλή. Οι πρόσφατοι πολιτικοί βίοι των κ. Ανδριανόπουλου και Σαμαρά έχουν κοινά σημεία. Και οι δυο «αποστάτησαν» από τη Ν.Δ. για ιδεολογικούς λόγους. Ο πρώτος επειδή έκρινε ότι η Ν.Δ. δεν ήταν (αρκετά) φιλελεύθερη, ο δεύτερος επειδή δεν ήταν (αρκετά) εθνικιστική. Ο κ. Ανδριανόπουλος συνεργάστηκε με το ΠΑΣΟΚ, επειδή θεωρούσε ότι ο σοσιαλδημοκρατικός διεθνισμός του Γ. Παπανδρέου ήταν πλησιέστερα στον δικό του φιλελεύθερο κοσμοπολιτισμό απ’ ό,τι η «λαϊκή Δεξιά» του κ. Καραμανλή. Ο κ. Σαμαράς, από την πλευρά του, ανέτρεψε την κυβέρνηση Μητσοτάκη, επειδή έκρινε ότι η Ελλάδα είχε το μονοπώλιο στο όνομα «Μακεδονία» και ότι οποιαδήποτε υποχώρηση σε αυτό το σημείο ισοδυναμούσε με προδοσία. Τόσο ο πρώτος όσο και ο δεύτερος διατηρούν τις απόψεις τους. Ομως, ενώ ο δεύτερος γίνεται δεκτός μετά βαΐων και κλάδων στη Ν.Δ., χωρίς σχεδόν κανείς να αναφέρεται στην «αποστασία» του, αντίθετα, η «αποστασία» του δεύτερου εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις και αρνητικά σχόλια. Πού οφείλεται αυτή η διαφορετική αντιμετώπιση των δύο πολιτικών; Οχι ασφαλώς στην πράξη της «αποστασίας», την οποία αμφότεροι διέπραξαν, αλλά στις ιδέες τις οποίες εκφράζουν. Ο κ. Σαμαράς εκπροσωπεί τον εθνικισμό, που είναι η κρατούσα αντίληψη στη Ν.Δ., ενώ, αντίθετα, ο κ. Ανδριανόπουλος εκπροσωπεί έναν διεθνισμό που θεωρείται από τη «βάση» ξενόφερτος και επικίνδυνος. Ομως, θα αντιπαρατηρήσει κανείς, το γεγονός ότι η Ντόρα Μπακογιάννη διεκδικεί με πιθανότητες την ηγεσία της Ν.Δ., δεν αναιρεί την παραπάνω συλλογιστική; Οχι, δεν την αναιρεί. Αυτό το οποίο είναι αξιοσημείωτο, είναι ότι η κ. Μπακογιάννη ποτέ δεν προσπάθησε να προκαλέσει μια συζήτηση ουσίας σχετικά με τις απόψεις, την πολιτική και την κοσμοφιλοσοφία του αντιπάλου της (και κατ’ επέκταση τις δικές της). Ποτέ της δεν έθεσε σε ντιμπέιτ τις οπωσδήποτε συζητήσιμες γεωστρατηγικές απόψεις του κ. Σαμαρά, τον τρόπο με τον οποίο ο τελευταίος προσδιορίζει το «εθνικό συμφέρον» της χώρας, καθώς και την ευκολία με την οποία χαρακτήριζε ως «μειονότητες» όσους δεν συμφωνούν μαζί του. Αντίθετα, οι παρεμβάσεις της αφορούν σχεδόν αποκλειστικά διαδικαστικά θέματα, ποτέ θέματα ουσίας. Η σιωπή της κ. Μπακογιάννη σε αυτά τα θέματα είναι αρκετά εύγλωττη. Γνωρίζει ότι το μοναδικό «αφήγημα» που συνδέει τη Ν.Δ. είναι ο «ποπ» εθνικισμός. Τίποτα άλλο. Ούτε η φιλοσοφία της ελευθερίας ούτε τα ατομικά δικαιώματα ούτε το κράτος δικαίου. Προτιμά, λοιπόν, την εύκολη λύση, δηλαδή να παίξει μέσα στο κρατούν στο κόμμα πλαίσιο ιδεών, αντί να προσπαθήσει να το αμφισβητήσει. Ετσι, έχουμε το πρωτοφανές για ένα ευρωπαϊκό κόμμα θέαμα, οι υποψήφιοι για την ηγεσία να μη διασταυρώνουν ποτέ τα ξίφη τους για θέματα πολιτικής και ιδεολογίας. Ακόμα και στα συνέδρια του Κ.Κ. Κίνας, υπάρχει περισσότερη πολιτική αντιπαράθεση! Αν η κ. Μπακογιάννη τελικά επικρατήσει, αυτό δεν θα συμβεί επειδή προσέφερε ένα εναλλακτικό αφήγημα σε αυτό που προβάλλει ο κ. Σαμαράς. Θα επικρατήσει απλώς και μόνον επειδή θα έχει πείσει τη «βάση» ότι υπό την ηγεσία της η Ν.Δ. έχει μεγαλύτερες πιθανότητες ανάκτησης της εξουσίας. Για να συνοψίσω: Οταν η Νέα Δημοκρατία φοράει τα ρούχα της δουλειάς, ονομάζεται «Καραμανλής-Εβερτ» και όταν φοράει τα γιορτινά της, ονομάζεται «Σαμαράς-Ψωμιάδης». Αυτά είναι τα δυο φαινότυπα του γονιδιώματός της και οποιοσδήποτε ηγέτης και αν εκλεγεί -συμεριλαμβανομένης και της κ. Μπακογιάννη- θα υποταχθεί νομοτελειακά στο αδυσώπητο αυτό γενετικό πρόσταγμα.

16

Αναπτύσσεται στην Αγγλία κυρίως στα τέλη του 19ου-αρχές 20ού αιώνα ως μια αντίδραση ή επαναδιατύπωση των αρχών του κλασικού φιλελευθερισμού των αρχών του 19ου αιώνα. Εμβληματικές φυσιογνωμίες του κινήματος υπήρξαν οι Τ.Η.Green, L.Τ. Hobhouse και J. Hobson και (αργότερα) στην Αμερική ο John Dewey (του οποίου η σκέψη επηρέασε σημαντικά μεταξύ άλλων και τον Noam Chomsky).

Τόσο ο «κλασικός» όσο και ο «κοινωνικός» φιλελευθερισμός θεωρούν πρωταρχική την έννοια της ελευθερίας. Ομως υπάρχει μια βασική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν αυτή την έννοια.

Για τους κλασικούς φιλελεύθερους ελευθερία σημαίνει την απουσία καταναγκασμού (καταναγκασμός θεωρείται η συνειδητή παρέμβαση ατόμων με στόχο να παρεμποδίσουν κάποιον να υλοποιήσει τους στόχους του). Πρόκειται για τη λεγόμενη «αρνητική» έννοια της ελευθερίας. Για τους κοινωνικούς φιλελεύθερους η έννοια της ελευθερίας είναι πιο διευρυμένη και παραπέμπει στις δυνατότητες που έχει ένα άτομο να επιτύχει τους στόχους του. Αυτή είναι η λεγόμενη «θετική» ερμηνεία της ελευθερίας. Με άλλα λόγια, η «αρνητική» έννοια της ελευθερίας παρεπέμπει σε σχέσεις μεταξύ ανθρώπων ενώ η «θετική» στη δυνατότητα της υλοποίησης των στόχων/επιλογών του ατόμου.

Κράτος κοινωνικής ευημερίας

Ας πάρουμε την περίπτωση του Γιώργου που χρειάζεται να κάνει μια ακριβή χειρουργική επέμβαση στις ΗΠΑ. Ομως ο Γιώργος δεν έχει τους οικονομικούς πόρους που απαιτεί η πολυδάπανη αυτή εγχείρηση.

Για τους «κλασικούς» φιλελεύθερους ο Γιώργος είναι ελεύθερος, στον βαθμό που κανείς δεν τον εμποδίζει να πάει στις ΗΠΑ. Αντίθετα για τον οπαδό του «κοινωνικού φιλελευθερισμού» η ελευθερία του Γιώργου περιορίζεται από το γεγονός ότι δεν μπορεί να υλοποιήσει τους στόχους του, δηλαδή την επιλογή της μετάβασης στις ΗΠΑ.

Οπως γίνεται εύκολα κατανοητό, ο κοινωνικός φιλελευθερισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο στην οικοδόμηση και νομιμοποίηση τους κράτους κοινωνικής ευημερίας. Η υλοποίηση της ελευθερίας, νοουμένης ως δυνατότητας εκπλήρωσης στόχων, απαιτούσε την ύπαρξη των οικονομικών και κοινωνικών πόρων που μόνο ένα κράτος κοινωνικής ευημερίας μπορούσε να διαθέσει. Το άτομο σύμφωνα με αυτή την αντίληψη θα μπορούσε να αναπτύξει τις πλήρεις δυνατότητές του με τη δημόσια ενίσχυση σε τομείς όπως η υγεία, η παιδεία κ.λπ.

Τις τελευταίες δεκαετίες ο κοινωνικός φιλελευθερισμός αντιμετώπισε την έντονη κριτική νεοφιλελεύθερων διανοητών όπως του Friedrich Hayek και του Milton Friedman.

Για τον Hayek ο επιθετικός προσδιορισμός «κοινωνικός» είναι μια «λέξη-νυφίτσα»:

«Οπως η νυφίτσα μπορεί να αδειάζει ένα αυγό χωρίς να αφήνει κανένα σημάδι, έτσι και τα λόγια-νυφίτσες μπορούν και αφαιρούν το περιεχόμενο από τις λέξεις που προσδιορίζουν χωρίς να αφήνουν σημάδια». Ο επιθετικός προσδιορισμός «κοινωνικός», σύμφωνα με τους νεοφιλελεύθερους διανοητές, αφαιρεί κάθε περιεχόμενο από το «φιλελευθερισμός»:

«Ο κλασικός φιλελεύθερος, γράφει ο Friedman, θεωρούσε την επέκταση της ελευθερίας ως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για την προώθηση της κοινωνικής ευημερίας και της ισότητας. Ο φιλελεύθερος του 20ού αιώνα θεωρεί αντίθετα την ευημερία και την ισότητα ως προϋπόθεση της ελευθερίας. Στο όνομα της ευημερίας και της ισότητας ο φιλελεύθερος του 20ού αιώνα ευνοεί την επανεμφάνιση της πολιτικής του κρατικού παρεμβατισμού και του πατερναλισμού, εναντίον της οποίας πολέμησαν οι κλασικοί φιλελεύθεροι».

Κληρονομιά στον σοσιαλισμό

Επιπλέον, σύμφωνα με τον Hayek, ο «κοινωνικός φιλελευθερισμός» με τη νέα διευρυμένη έννοια της ελευθερίας, προετοίμασε τον δρόμο για την ηγεμονία των σοσιαλιστικών ιδεών και κομμάτων:

«Το αίτημα για μια νέα ελευθερία, γράφει ο Hayek, στην ουσία δεν ήταν παρά ένα νέο όνομα για το παλιό αίτημα της ίσης κατανομής του πλούτου. Ομως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η υπόσχεση μιας διευρυμένης ελευθερίας υπήρξε το ισχυρότερο όπλο της σοσιαλιστικής προπαγάνδας… και ήταν καθοριστική για την πρόσδεση ολοένα και περισσότερων φιλελεύθερων στο άρμα του σοσιαλισμού. Ο σοσιαλισμός υιοθετήθηκε από το μεγαλύτερο μέρος της διανόησης ως ο κληρονόμος της φιλελεύθερης παράδοσης».

Πάντως, αυτό που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι στον φιλελεύθερο χώρο οι ιδεολογικές διαμάχες αφορούν κυρίως διαφορετικές ερμηνείες της έννοιας της ελευθερίας του ατόμου, η οποία παραμένει η πρωταρχική αξία. Απ’ αυτή τη σκοπιά στο φιλοσοφικό επίπεδο τουλάχιστον ο φιλελευθερισμός διαφοροποιείται τόσο από τον σοσιαλισμό όσο και από τον συντηρητισμό, για τους οποίους η πρωταρχική έννοια είναι η συλλογικότητα (είτε το «κοινωνικό σύνολο» είτε η «κοινότητα» είτε το «έθνος»).

16

Ο ίδιος ο κατηγορούμενος απουσίασε από την εναρκτήρια συνεδρίαση επικαλούμενος ελλιπή προετοιμασία. Ορισμένα ερωτήματα που αφορούν τη δίκη:

1 Ποιος είναι ο κατηγορούμενος;

Ο Ράντοβαν Κάρατζιτς υπήρξε ο πολιτικός ηγέτης των Σερβοβόσνιων κατά τη διάρκεια του πολέμου 1992-1995, που είχε αποτέλεσμα τον θάνατο 100.000 ατόμων, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων ήταν Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, και τον χωρισμό της χώρας σε δύο τμήματα: ένα βοσνιακό – κροατικό και ένα σερβικό. Ο κατηγορούμενος φυγοδικούσε για 13 έτη και ζούσε στο Βελιγράδι με πλαστή ταυτότητα και αλλαγμένη εμφάνιση. Ο ίδιος πάντως υποστηρίζει ότι δεν φυγοδικούσε διότι είχε συνάψει μια συμφωνία με τον ειδικό αντιπρόσωπο των ΗΠΑ στη Βοσνία Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ που του παρείχε ασυλία από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, κάτι που αρνείται ο Αμερικανός αξιωματούχος.

2 Γιατί κατηγορείται ο κ. Κάραζιτς;

Η βασική κατηγορία είναι ότι ο κ. Κάρατζιτς οργάνωσε μια συστηματική εκστρατεία φόνων και τρομοκρατίας προκειμένου να εκκαθαρίσει τη Βοσνία από όλους τους μη-Σέρβους: «Ο στόχος ήταν» αναφέρει το κατηγορητήριο, «η ολοκληρωτική εξάλειψη των Βοσνίων Μουσουλμάνων και των Βοσνίων Κροατών από τη Βοσνία μέσω της άσκησης, μεταξύ άλλων, γενοκτονίας, διώξεων, εκτελέσεων, δολοφονιών, εκτοπισμών και άλλων απάνθρωπων πράξεων».

Το κατηγορητήριο εναντίον του Σερβοβόσνιου ηγέτη περιλαμβάνει 11 κατηγορίες.

Δύο κατηγορίες αφορούν γενοκτονία:

* τις μαζικές εκτελέσεις και εκτοπίσεις δεκάδων χιλιάδων Βοσνίων Μουσουλμάνων το 1992 στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας

* τη δολοφονία 8.000 Βοσνίων Μουσουλμάνων στη Σρεμπρένιτσα το καλοκαίρι του 1995.

Οι υπόλοιπες 9 κατηγορίες αφορούν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ιδιαίτερο χώρο στο κατηγορητήριο καταλαμβάνει η σαραντατετράμηνη πολιορκία του Σαράγεβο (1992-1995) που είχε αποτέλεσμα τον θάνατο άνω των 10.000 ατόμων -μεταξύ των οποίων 1.000 ήταν παιδιά. Οπως αναφέρει το κατηγορητήριο: «Πυροβολούσαν μαθητές που έπαιζαν μεταξύ τους, επιβάτες στο τραμ, παιδιά που έπαιζαν στο χιόνι, ανθρώπους που πήγαιναν να πάρουν νερό. Οι πολίτες του Σαράγεβο ήσαν στόχος ακόμα και όταν πήγαιναν στις κηδείες των αγαπημένων τους που είχαν δολοφονηθεί».

3 Τι πρέπει να αποδείξει η κατηγορούσα αρχή;

Η κατηγορούσα αρχή θα πρέπει να αποδείξει δύο πράγματα:

* ότι οι πράξεις για τις οποίες κατηγορείται ο κ. Κάρατζιτς πράγματι συνιστούσαν εγκληματικές ενέργειες.

* Οτι ο κατηγορούμενος είχε συμμετοχή σε αυτές τις ενέργειες, ότι δηλαδή είτε έγιναν κατόπιν εντολών του είτε με γνώση και ανοχή του.

4 Ποιες είναι οι πιθανότητες ότι ο κ. Κάρατζιτς θα κριθεί ένοχος για τις πράξεις που του αποδίδονται;

Οσον αφορά την κατηγορία της γενοκτονίας θα είναι ιδιαίτερα δύσκολο να τεκμηριωθεί. Είναι πολύ δύσκολο να τεκμηριώσει κάποιος πρόθεση εκ μέρους του κατηγορούμενου ότι η ενδεχόμενη ευθύνη του για μια εγκληματική ενέργεια εξέφραζε την πρόθεσή του να καταστρέψει μια ολόκληρη εθνική ομάδα ή ένα μέρος της. Για τα άλλα εγκλήματα που του αποδίδονται η τεκμηρίωσή τους θα είναι σχετικά πιο εύκολη.

5 Τι στοιχεία θα χρησιμοποιήσει η κατηγορούσα αρχή για να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς της;

Μάρτυρες (θύματα, καθώς και Σερβοβόσνιους που είχαν συμμετοχή και «εσωτερική πληροφόρηση»), βιντεοφίλμ και ομιλίες του κατηγορούμενου (όπως τη δήλωσή του το 1991 ότι «θα εξαφανίσουμε όλους τους Βόσνιους Μουσουλμάνους από το πρόσωπο της γης»). Επίσης το δικαστήριο θα χρησιμοποιήσει και υποκλαπείσες τηλεφωνικές συνομιλίες του κ. Κάρατζιτς. Σε μία από αυτές ο κατηγορούμενος φέρεται να λέει «Θα πούμε στην Ευρώπη να πάει να γαμ… -να μην ξανάρθει εδώ μέχρι να έχουμε τελειώσει τη δουλειά μας».

6 Τι νομικό πλαίσιο θα χρησιμοποιήσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο;

Το συνεχώς εξελισσόμενο διεθνές Ποινικό Δίκαιο που με τη σειρά του βασίζεται σε διεθνείς αρχές δικαίου, διεθνείς συμφωνίες, πρακτικές των κυριότερων νομικών συστημάτων -τόσο αυτών που βασίζονται στο Αγγλοσαξονικό Δίκαιο όσο και αυτών που βασίζονται στο Ηπειρωτικό δίκαιο.

7 Υπάρχουν διαφορές με τη δίκη του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς;

Ναι. Ο πρ. πρόεδρος της Σερβίας αντιμετώπιζε 66 κατηγορίες, ενώ ο Σερβοβόσνιος πρ. πολιτικός ηγέτης 11. Ο Μιλόσεβιτς κατηγορείτο για εγκλήματα στη Βοσνία, την Κροατία και το Κόσοβο, ενώ ο κ. Κάρατζιτς κατηγορούνταν μόνο για εγκλήματα στη Βοσνία.

Πόσο θα διαρκέσει η δίκη;

Τουλάχιστον μέχρι το 2012.*

Μίχας Τάκης Ο Τάκης Μίχας αρθρογραφεί σε ελληνικά και διεθνή έντυπα.

 

 

Κανείς τελικά δεν ήξερε πως ο νεαρός με το χλωμά μαγούλα και το μπλέιζερ σακάκι βρέθηκε στο γραφείο του Μεγαλοβουλευτή της Νέας Δημοκρατίας. Όλοι είχαν ακούσει ότι είχε κάνει σπουδές «στα ξένα», σε κάποιο από τα φημισμένα αμερικανικά πανεπιστήμια-Γιέιλ η Χάρβαρντ, κάνεις δεν θυμόταν. Δεν υπήρχε λόγος άλλωστε. Η παρουσία του Γιάννη –έτσι τον έλεγαν- περνούσε τελείως απαρατήρητη. Όταν ο Μεγαλοβουλευτής καλούσε τους άλλους στο γραφείο για να θαυμάσουν την απάντηση που έδωσε στην τηλεόραση στον Χατζηνικολάου η  στην Τρέμη  ο Γιάννης δεν συμμετείχε. Ούτε τον  καλούσε ποτέ   ο Μεγαλοβουλευτής να λάβει μέρος στις συσκέψεις για θέματα «επικοινωνιακής στρατηγικής»  όπως τα έλεγαν. Και φυσικά θα ήταν αδιανόητο να του ζητηθεί να μετέχει στις συσκέψεις που αφορούσαν τα οικονομικά του γραφείου-σε αυτές άλλωστε που γινοντουσαν συνήθως αργά το βραδύ μετείχαν μόνο οι «κολλητοί» του Μεγαλοβουλευτή.

  
Τον είχαν προσλάβει στο γραφείο για να κάνει   «τεκμηρίωση»-να ψάχνει δηλαδή με τις ώρες στο Ίντερνετ να βρει στοιχεία που θα στήριζαν  κάποια επερώτηση η ομιλία  του αφεντικού του. Όταν π.χ. το αφεντικό πρόσφατα έπρεπε να κάνει μια ομιλία για τον αλύτρωτο ελληνισμό της Γροιλανδίας ο Γιάννης ξόδεψε τρία μερόνυχτα ψάχνοντας και στις πιο απόμακρες γωνιές του κυβερνοχώρου να βρει στοιχεία που  απεδείκνυαν  την ελληνικότητα των Εσκιμώων.

 Όμως  η   Παρασκευή, 16   του Οκτώβρη,  έμελλε να αλλάξει οριστικά τη  ζωή του.

 Η ήμερα είχε ξεκινήσει όπως όλες οι άλλες, αν  και υπήρχε διάχυτη η αίσθηση στο γραφείο   ότι κάτι το σημαντικό θα συνέβαινε. Ο Μεγαλοβουλευτής είχε κλεισθεί από τα χαράματα στο προσωπικό του γραφείο για τον «πρωινό καφέ» με τους στενούς συνεργάτες τους. Πριν από μερικές ημέρες ο ηγέτης του κόμματος  είχε παραιτηθεί ανοίγοντας τον δρόμο της διάδοχης. Ένα από τα ονόματα που έπαιζαν πολύ στα ΜΜΕ για την διάδοχη ήταν του Μεγαλοβουλευτή.

 «Γιάννη μπορείς σε παρακαλώ να πας στο γραφείο των συσκέψεων;». Η ένταση στην  φωνή της Κικής, που έπαιζε μεταξύ άλλων και τον ρόλο της γραμματέως του αφεντικού , δεν άφηνε περιθώρια για αντιρρήσεις. Όλοι οι  συνεργάτες στο γραφείο σταμάτησαν να κάνουν ότι έκαναν και κάρφωσαν τα μάτια τους στον Γιάννη.

 Σηκώθηκε προχώρησε και άνοιξε σιγά- σιγά την πόρτα της αίθουσας των συσκέψεων  περιμένοντας τα χειρότερα. Στο τραπέζι καθόταν ο Μεγαλοβουλευτής  με τους τρεις πιο στενούς του συνεργάτες. Μόλις είδε τον Γιάννη χαμογέλασε πλατειά και του  ζήτησε να καθίσει πλάι του.

 «Γιάννη μου, θα ήθελα κατ’ αρχής να σε συγχαρώ για την δουλειά που  κάνεις όλο αυτό τον καιρό. Δεν έχω βρει τον καιρό να στο πω μέχρι σήμερα αλλά στο λέω τώρα. Όμως σήμερα  σε θέλω κάτι για πολύ πιο σημαντικό. Μήπως θέλεις  λίγο καφέ;»

 «Σκέφτηκα να πάω για την αρχηγία του κόμματος» συνέχισε ο Μεγαλοβουλευτής «και σε χρειάζομαι. Χρειάζομαι να κάτσεις το Σαββατοκύριακο και να μου φτιάξεις μια ιδεολογία! Να, θέλω να μου γράψεις κάτι για φιλελευθερισμό.. ξέρεις εσύ …τα έχεις σπουδάσει  στο εξωτερικό!» 

 Ο Γιάννης αισθάνθηκε να ζαλίζεται. «Ευχαρίστως κύριε»  μπόρεσε να ψελλίσει. «Θέλετε να πηγάζει από την Αυστριακή Σχολή, τον Γαλλικό Διαφωτισμό η μήπως την   την Αγγλοσαξονική σχολή των φυσιοκρατών;» ρώτησε ο  προσπαθώντας να θυμηθεί τις διακρίσεις που είχε μάθει στο μάθημα της Πολιτικής Επιστήμης.

 «Αυτά θα τα βρεις εσύ» απάντησε με μια φωνή που φανέρωνε ανυπομονησία το αφεντικό. «Άλλωστε όπως ξέρεις εμένα δεν με πολυενδιαφέρουν αυτά αλλά με έχουν πρήξει οι δημοσιογράφοι ότι λέει πρέπει να έχουμε ιδεολογία. Αυτό που θέλω είναι να είναι κοινωνικός ο φιλελευθερισμός… ξέρεις να είναι ένας φιλελευθερισμός για τον λαό όχι για τους λεφτάδες. Και πάνω από όλα Γιάννη μου να  είναι εθνικός φιλελευθερισμός- για την Ελλάδα ρε γαμώτο ! Να αυτό θέλω να μου έχεις έτοιμο την Δεύτερα : έναν εθνικό κοινωνικό φιλελευθερισμό!»

 Προτού καν προλάβει να απαντήσει ο Γιάννης, ο Μεγαλοβουλευτής είχε σηκωθεί από το τραπέζι και περνώντας το χέρι του  γύρω από τον ωμό του νεοδιορισθέντα ιδεολογικού αρχιστοχαστή,  άνοιξε την πόρτα :

 «Θα είμαι υποψήφιος για την αρχηγία της ΝΔ» ανακοινώσε θριαμβευτικά στους υπόλοιπους συνεργάτες. « Ο Γιάννης θα γράψει  την ιδεολογία μας. Να τον βοηθήσετε σε ότι σας ζητήσει!» 

 Ο Γιάννης αισθάνθηκε ξαφνικά να τον αγκαλιάζει ένα συννεφάκι και να τον ανεβάζει ψηλά  στο ταβάνι. Από κει μπορούσε να δει   όλα τα μάτια να τον κοιτάνε-άλλα με ζήλια και άλλα με θαυμασμό. Και κάπου του φάνηκε ότι είδε και την λαμπερή Τίνα  με τα πράσινα μάτια -που μέχρι τώρα δεν καταδεχόταν να του πει  ούτε ένα γεια- να τον κοιτάει με ένα βλέμμα γεμάτο απορία, ένα βλέμμα που έλεγε «αγόρι μου που σε είχαν κρυμμένο τόσο καιρό;”  

 Και τότε, εκείνη ακριβώς την στιγμή , κατάλαβε ότι το νόημα της ζωής δεν βρισκόταν ούτε στα Μάστερς, ούτε στα Διδακτορικά, ούτε στο Χάρβαρντ, ούτε στο Γιέιλ  άλλα σε ένα μόνο μέρος: Στον «εθνικό κοινωνικό φιλελευθερισμό».

 Κι από τότε εμείς μεν ζήσαμε καλά, άλλα ο ήρωας μας πολύ, μα πολύ καλυτέρα.
  

The Wall Street Journal Europe

24/12/07

   By Takis Michas

Given the country’s statist tradition, it is no surprise that even Greece’s nominally conservative Prime Minister Kostas Karamanlis has never been a fervent free-market advocate. After five  years in power, the government has so far managed only a single full-scale privatization. All public utilities, for example, are still state-run. A recent attempt to privatize telecoms operator Hellenic Telecommunications Organization SA (OTE) resulted in a protectionist backlash.   Finance Minister George Alogoskoufis announced last year that he was scrapping a law stipulating that the state must hold at least 33% of OTE’s shares. “Our goal,” he explained, “is that the government’s stake is reduced to to 5%-8%.” In a first move, Athens brought its stake down to 28% from 38%. This signalled to many investors that the government was really serious about privatization. As a result, investment holding company Marfin Investment Group (MIG) started buying OTE shares, even eying a takeover. Within a year it acquired 18% of the company, making it the second largest shareholder after the government. But then MIG did something that was unheard of in Greece’s state-controlled corporate culture: It tried to exercise its property rights. It demanded seats on the governing board and openly criticized the policies of the state-appointed CEO, Panagis Vourloumis, a buddy of the prime minister. MIG also asked for more transparency and improved corporate governance, accusing OTE‘s management “of taking crucial decisions about its future without consulting its shareholders.” This was too much for Mr. Alogoskoufis. He announced in parliament earlier this month that the whole story of OTE’s privatization was a great misunderstanding. “The government,” he said, “is also not discussing any issue of co-management with any institutional investor or any other interested company.” He also introduced legislation capping private investments in “strategically sensitive” companies, such as OTE. Shareholders would need government approval to acquire more than 20% of such firms. This was widely seen as a move to shield OTE from a takeover by MIG.Moreover, the new law will open the way to “crony capitalism,” former Finance Minister Stephanos Manos told me. The legislation in effect substitutes market-led privatization with state-led privatization. “In a country like Greece, where corruption and clientelism are rampant, this is an invitation to disaster,” Mr. Manos added. It will lead to new opportunities to bribe officials in return for favorable decisions. At the same time, the government’s about-face on OTE’s privatization will scare away investors. They will think twice before risking their capital in a country where the rules of business can so quickly change. The absence of legal certainty is poison for an economy.The only opposition to the government plans came from a small group of free market activists who appealed to the European Commission, arguing the legislation violates EU rules for the free movement of capital. Word here in Athens, though, is that given the increasingly protectionist sentiment in Europe, the government will have little to fear from Brussels. The OTE case illustrates that what is called partial privatization really is pseudo-privatization. The companies’ strategy and decision-making remains in the hands of the state while shareholders are reduced to the role of passive spectators. Although globalization has forced the Greek state to open up a little, much of the economy remains in shackles.Mr. Michas is a journalist for the Greek daily Eleftherotypia. 

Ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις περιέχει το βιβλίο «Diplomacy Lessons» (Μαθήματα Διπλωματίας) του Αμερικανού τ. διπλωμάτη Μπρέιντι Κίσλινγκ που παραιτήθηκε από το διπλωματικό σώμα το 2003, διαμαρτυρόμενος για την πολιτική του προέδρου Μπους στο Ιράκ.

Ο Κίσλινγκ όταν παραιτήθηκε υπηρετούσε ως πρώτος πολιτικός σύμβουλος στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, όπου είχε έρθει το 2000 έπειτα από υπηρεσία στην Αρμενία. Στην Αθήνα είχε έρθει υπηρεσιακά για πρώτη φορά το 1988 και υπηρέτησε ως νεαρός διπλωμάτης με αρμοδιότητα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και έμεινε μέχρι το 2002.

Στο βιβλίο του ο Κίσλινγκ κατηγορεί την κυβέρνηση Μπους ότι έχει στην ουσία αχρηστεύσει τη διπλωματία στο όνομα μιας πολιτικής πυγμής που έχει καταστήσει τις ΗΠΑ την πιο αντιπαθή χώρα στον κόσμο.

«Οταν μια οπλισμένη μέχρι τα δόντια υπερδύναμη προσπαθεί να υλοποιήσει μια επιθετική φαντασίωση αυτό είναι το τέλος του κόσμου. Ο κόσμος τελείωσε για τις οικογένειες των χιλιάδων Αμερικανών ανδρών και γυναικών που έχασαν τις ζωές τους ή έμειναν ανάπηροι στο Ιράκ. Ο κόσμος τελειώνει καθημερινά για τα 25 εκατομμύρια Ιρακινών».

Ομως, πέρα και από τις γενικότερες διαφωνίες του με την πολιτική Μπους υπήρξε από την πρώτη στιγμή μια έντονη «κόντρα» του Κίσλινγκ με τον Αμερικανό πρέσβη Τομ Μίλερ, τον οποίο χαρακτηρίζει «τον λιγότερο δημοφιλή πρέσβη από τους 6 τους οποίους υπηρέτησα κατά την παραμονή μου στην Ελλάδα και ο οποίος διορίστηκε από ένα μη δημοφιλή Αμερικανό πρόεδρο για να εκτελέσει τις μη δημοφιλείς πολιτικές αυτού του προέδρου».

Σύμφωνα με τον Κίσλινγκ ο Μίλερ δεν είχε την υπομονή να ακούσει τι του έλεγαν οι Ελληνες συνομιλητές του, αλλά επέμενε να μονοπωλεί τη συζήτηση. Επίσης έδειχνε ελάχιστο ενδιαφέρον και δεν προσπαθούσε να κατανοήσει τα επιχειρήματα των Ελλήνων πολιτικών που είχαν αρνητικές για τη χώρα του απόψεις. Ομως η πιο ενδιαφέρουσα κατηγορία του Κίσλινγκ είναι ότι ο Αμερικανός πρέσβης ενδιαφερόταν περισσότερο να προωθήσει τα ατομικά του συμφέροντα στην Ουάσιγκτον, παρά να πληροφορεί τη χώρα του για την πραγματική κατάσταση στη Ελλάδα.

«Παρατηρώντας τον», γράφει στο βιβλίο του, «κατέληξα στο συμπέρασμα ότι το μόνο ακροατήριο το οποίο ενδιέφερε την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ελλάδα ήταν στην Ουάσιγκτον. Τόσο στην Ελλάδα όσο και στον υπόλοιπο κόσμο η εικόνα των ΗΠΑ επιδεινωνόταν δραματικά, αλλά αυτό δεν ήταν πρόβλημα, το οποίο θα έπρεπε να αναφέρουμε ή να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε».

Η στάση του Μίλερ υπαγόρευε και τη γενικότερη στάση της πρεσβείας των ΗΠΑ σε ορισμένα κρίσιμα θέματα, όπως της αγοράς τεθωρακισμένων από την Ελλάδα τον Απρίλιο του 2001. Η επιλογή που επρόκειτο να κάνει η ελληνική κυβέρνηση ήταν μεταξύ των γερμανικών Λέοπαρντ και των Αμπραμς της Τζένεραλ Νταϊνάμικς. Ο Μίλερ είχε συγκαλέσει γενική σύσκεψη στην πρεσβεία όλων των επικεφαλής τμημάτων, στην οποία τόνισε πόσο σημαντικό ήταν για τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ να αγοραστούν τα αμερικανικά τεθωρακισμένα.

Ομως, όπως επισημαίνει ο Κίσλινγκ, αυτή δεν ήταν μια ρεαλιστική τοποθέτηση. Η κυβέρνηση Σημίτη είχε ήδη αγοράσει πολλά αμερικανικά οπλικά συστήματα ως μέρος του εξοπλιστικού προγράμματος της χώρας και ήταν καιρός τώρα να ικανοποιήσει και τους Γερμανούς, που είχαν υποστηρίξει πολλές φορές την Ελλάδα στην Ε.Ε. Ομως ο πιο σημαντικός λόγος για τον οποίο η τοποθέτηση Μίλερ δεν ήταν ρεαλιστική, ήταν επειδή η Ελλάδα δεν χρειαζόταν τα τανκς.

«Δεν εξυπηρετούσε τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ», γράφει ο Κίσλινγκ, «να κάνει η Τζένεραλ Νταϊνάμικς μια μεγάλη πώληση. Οι στρατιωτικοί ακόλουθοι στην πρεσβεία συμφωνούσαν ότι η Ελλάδα σπαταλούσε χρήματα άσκοπα στα τανκς. Καμία χερσαία δύναμη δεν επρόκειτο να εισβάλει τις επόμενες δύο δεκαετίες. Το ΝΑΤΟ είχε πολύ περισσότερα τανκς απ’ αυτά που μπορούσε να μεταφέρει σε ένα πεδίο μάχης».

Και συνεχίζει:

«Γιατί, διερωτήθηκα, όταν όλοι γνωρίζαμε ότι η πώληση των τανκς ήταν μια χαμένη υπόθεση για τα αμερικανικά επιχειρηματικά συμφέροντα, η πρεσβεία μας εξακολουθούσε να προωθεί την ιδέα ότι η Ελλάδα χρειαζόταν τανκς; Γιατί δεν χρησιμοποιούσαμε την επιρροή μας προκειμένου να κατευθύνουμε την Ελλάδα σε είδη τα οποία είχε πραγματικά ανάγκη;».

Οταν ο Κίσλινγκ έθεσε αυτά τα ερωτήματα κατά τη διάρκεια της σύσκεψης στην πρεσβεία νόμιζε ότι έκανε μια ρεαλιστική εκτίμηση της κατάστασης. Ομως ο Μίλερ «αντέδρασε λες και προσπαθούσα να τον υπονομεύσω προσωπικά».

Ο λόγος της παράξενης αυτής αντίδρασης σχετιζόταν με τις γραφειοκρατικές ραδιουργίες στην Ουάσιγκτον:

«Οποιοσδήποτε πρέσβης παραδεχθεί ήττα, ή ακόμη ότι προτείνει μια καλύτερη λύση, θα κατασπαραχθεί. Το λόμπι της Τζένεραλ Νταϊνάμικς θα διαδώσει σε όλο τον κόσμο ότι είναι ένας looser».

Στο βιβλίο του ο Κίσλινγκ αποκαλύπτει επίσης και μια λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό πτυχή των δραστηριοτήτων του ως αξιωματούχους για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου παραμονής του στην Ελλάδα υπήρξε ο ανώνυμος συντάκτης της έκθεσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ το 1990, που προκάλεσε τεράστιο σάλο επειδή έκανε αναφορά σε μια «σλαβομακεδονική μειονότητα».

Οπως αναφέρει:

«Για πρώτη φορά από το 1950 ένα επίσημο έγγραφο κατέγραφε το γνωστό σε όλους, αλλά αποσιωπούμενο από όλους γεγονός ότι η Ελλάδα είχε μια σλαβική γλωσσική μειονότητα με ακτιβιστές που δεν τους επέτρεπαν να ασκούν τα δικαιώματά τους».

Η δημοσίευση της έκθεσης προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις. Οπως γράφει στο βιβλίο του, οι εφημερίδες κυκλοφορούσαν με πηχυαίους τίτλους «Μας μαχαίρωσαν πισώπλατα»! Ο τότε πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης είχε εξοργισθεί με την πρεσβεία διότι η πολιτικοί του αντίπαλοι χρησιμοποιούσαν την έκθεση για να υποστηρίξουν ότι οι παραδοσιακές καλές σχέσεις που είχε η Ν.Δ. με τις ΗΠΑ δεν διασφάλιζαν τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα. Ο τότε Αμερικανός πρέσβης Σωτήρχος βρέθηκε σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, διότι είχε υπογράψει την έκθεση χωρίς να την έχει διαβάσει, κάτι το οποίο φυσικά δεν μπορούσε να παραδεχθεί!

«Οι ΗΠΑ», γράφει ο Κίσλινγκ, «είχαν σπάσει ένα ταμπού. Για πρώτη φορά οι Ελληνες αναγνώστες των κυριότερων εφημερίδων μάθαιναν για την ύπαρξη χιλιάδων Ελλήνων πολιτών που μιλούσαν στα σπίτια τους μια ιδιαίτερη γλώσσα που λεγόταν μακεδονικά από τους γλωσσολόγους. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα είχε δημοσιεύσει την έκθεση αν κάποιος τούς είχε προειδοποιήσει από πριν για τις αντιδράσεις».

Πώς βλέπουν την πολιτική σκηνή στην Ελλάδα οι αμερικανοί διπλωμάτες; Και τι συζητιέται στα άδυτα της αμερικανικής πρεσβείας για τον Γ. Παπανδρέου, τον Κ. Σημίτη και τον «σύντροφο Κολοζώφ»;

Στο βιβλίο του «Diplomacy Lessons» («Μαθήματα Διπλωματίας»), ο αμερικανός διπλωμάτης Μπρ. Κίσλινγκ, που το 2003 παραιτήθηκε από πολιτικός σύμβουλος της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα, ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την πολιτική Μπους στο Ιράκ, αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι εκπρόσωποι της υπερδύναμης αντιμετώπιζαν, επί των ημερών του, τους έλληνες πολιτικούς.

* Ο Μπρ. Κίσλινγκ αμφισβητεί την εικόνα του Γ. Παπανδρέου, ως ενός πολιτικού «ευθυγραμμισμένου με τις αμερικανικές επιλογές». Οπως γράφει, ως υπουργός Εξωτερικών ερχόταν συχνά σε αντίθεση με την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Μάλιστα, λίγους μήνες πριν από την επέμβαση στο Ιράκ ο Παπανδρέου εξέφρασε ανοιχτά την αντίθεσή του.

Τι απάντηση έλαβε; Αυτή που οι Αμερικανοί έδωσαν σε εχθρούς και φίλους: «Να κάτσει στ’ αβγά του».

«Ο Παπανδρέου ως υπουργός Εξωτερικών άρχισε να ενεργοποιεί τις επαφές της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο προκειμένου να στείλει η Ευρωπαϊκή Ενωση κοινή αντιπροσωπεία με τον Αραβικό Σύνδεσμο στον Σαντάμ Χουσέιν, ώστε να τον πείσουν να παραιτηθεί και να αποφύγει η χώρα του την καταστροφή. Ηταν, φυσικά, μια προσπάθεια χωρίς μεγάλες πιθανότητες.

»Ωστόσο, ο Παπανδρέου τηλεφώνησε στον Πάουελ. Ημουν έτοιμος, βεβαίως, να αποδεχθώ ότι η αντίδραση δεν θα ήταν ιδιαίτερα θετική. Ομως τίποτα δεν με προετοίμαζε για το υπηρεσιακό τηλεγράφημα που έλαβα: Ο Πάουελ μας έκανε σαφές ότι δεν επρόκειτο να κουνήσει ούτε το δαχτυλάκι του για να βοηθήσει τον Παπανδρέου ή τον Αραβικό Σύνδεσμο να προωθήσουν ειρηνική έξοδο για τον Σαντάμ. Ο πρόεδρος Μπους δεν ενδιαφερόταν για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράκ, αλλά μόνο για τη λύση που θα επέβαλλε ο αμερικανικός στρατός».

* Σε άλο σημείο των αναμνήσεών του, ο συγγραφέας «καρφώνει» τον σημερινό αρχηγό του ΠΑΣΟΚ ότι «δεν είχε και σε μεγάλη εκτίμηση τον τότε πρέσβη των ΗΠΑ».

«Ο Παπανδρέου», γράφει ο Κίσλινγκ -ο οποίος παρίστατο πάντα στις συναντήσεις- «πάντα έβρισκε χρόνο για τον αμερικανό πρέσβη και τον άκουγε με προσοχή, πολλές φορές για πάνω από μία ώρα. Ομως, στο τέλος, το μόνο που εγώ είχα να αναφέρω στο υπηρεσιακό μου τηλεγράφημα προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ήταν πως μας… υποσχέθηκε ότι θα εξετάσει το θέμα»!

* Μεγάλη εκτίμηση φαίνεται να τρέφει ο πρώην αμερικανός διπλωμάτης για τον Κ. Σημίτη. Ιδιαίτερα στην κρίση των Ιμίων, γράφει ότι όπως και η Τανσού Τσιλέρ επέδειξαν αυτοσυγκράτηση και δεν παρασύρθηκαν στο δρόμο της καταστροφής «από τα εθνικιστικά λόμπι των δύο χωρών».

Ομως, ταυτόχρονα, ο Μπρ. Κίσλινγκ θεωρεί πολιτικό λάθος του Σημίτη να ευχαριστήσει από το βήμα της ελληνικής Βουλής τους Αμερικανούς: «Οι εθνικιστές της Αθήνας θεώρησαν τα όσα συνέβησαν ως προσβολή στην ελληνική εθνική κυριαρχία. Και -αντιθέτως- πίστευαν ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να ευχαριστήσουν τους Ελληνες για την αυτοσυγκράτηση που έδειξαν απέναντι στην τουρκική πρόκληση. Ετσι, όλοι σφυροκόπησαν τον Κ. Σημίτη στη Βουλή».

* Ο Κίσλινγκ αποκαλύπτει στο βιβλίο του κάτι απροσδόκητο: ότι πήγαινε συχνά στον Περισσό για να πιει ένα καφέ και να ακούσει τις απόψεις των κομμουνιστών…

«Συνήθιζα να κάνω ένα μεγάλο ταξίδι, κάθε λίγους μήνες, στο αρχηγείο του ΚΚΕ, το οποίο βρίσκεται σε ένα εργατικό προάστιο μακριά απ’ το κέντρο της Αθήνας.

»Περνούσα μπροστά από μια τεράστια προτομή του Λένιν και ξόδευα μία ώρα συζητώντας με τον σύντροφο Κολοζώφ, το στέλεχος του “Πολιτμπιρό” (Πολιτικό Γραφείο) που ήταν υπεύθυνο για τις διεθνείς σχέσεις του κόμματος. Εθετα υπ’ όψιν του όλα τα σημεία στα οποία η πολιτική των ΗΠΑ συμβάδιζε με την πολιτική του ΚΚΕ, όπως στο θέμα της σταθερότητας των Βαλκανίων και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Και ζητούσα μετά να μάθω την άποψη του ΚΚΕ για θέματα της επικαιρότητας. Ο Κολοζώφ, ίσως δεν πίστευε τίποτα από ό,τι του έλεγα, όμως νομίζω ότι και τους δυο μας μας ευχαριστούσε η συζήτηση».

* Και ο πρώην σύμβουλος της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα κλείνει τις διηγήσεις του για το ΚΚΕ με μία ακόμη ενδιαφέρουσα παράγραφο:

«Οταν το 1989 οι εκλογές δεν έδωσαν καθαρό νικητή και οι κομμουνιστές μπήκαν στην κυβέρνηση (με τη συμμετοχή της Ν.Δ.) είχα τις επαφές μου και γνώριζα ότι δεν υπήρχε για μας λόγος πανικού. Το ΚΚΕ θέτει πολύ λιγότερα εμπόδια ως κυβερνητικός εταίρος απ’ ό,τι επιτάσσει η επίσημη ιδεολογία του. Εν μέρει, νομίζω, διότι τα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ δεν είναι τα ίδια, θύματα της προπαγάνδας τους κατά των ΗΠΑ»…

Η μουσική σε διαφορετικές μορφές υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες και σε όλες τις ιστορικές περιόδους. Απ’ αυτή λοιπόν τη σκοπιά αποτελεί μια σταθερά της ανθρώπινης ύπαρξης. Επίσης ερευνητές στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Μόντρεαλ ανακάλυψαν, σκανάροντας τους εγκεφάλους μουσικών, ότι οι αντιδράσεις που καταγράφονταν στον εγκέφαλό τους όταν άκουγαν ένα συναρπαστικό κομμάτι ήταν συγκεντρωμένες στο ίδιο τμήμα του εγκεφάλου το οποίο ενεργοποιείται από το φαγητό και το σεξ.

Αυτά τα δεδομένα έχουν οδηγήσει πολλούς επιστήμονες να προσπαθήσουν να εξηγήσουν το λόγο ύπαρξης της μουσικής, δηλαδή το ρόλο τον οποίο έχει παίξει η μουσική στη διαδικασία εξέλιξης του ανθρώπινου είδους. Πώς, με άλλα λόγια, βοηθά η μουσική την επιτυχημένη προσαρμογή του ατόμου, δηλαδή την ικανότητά του να αναπαράγει τα γονίδιά του στις επόμενες γενεές;

Σήμερα υπάρχουν κυρίως τριών ειδών απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα.

Η πρώτη εξήγηση πηγάζει κατ’ ευθείαν από τον Κάρολο Δαρβίνο, ο οποίος στο βιβλίο του «Η καταγωγή του ανθρώπου» υποστήριξε ότι οι μουσικές νότες ανακαλύφθηκαν από τους προγόνους μας, προκειμένου να ελκύουν το αντίθετο φύλο. Το παράδειγμα του Δαρβίνου ήταν το κελάηδημα των πουλιών. Σε πολλά είδη πουλιών τα αρσενικά κελαηδούν για να γοητεύσουν τα θηλυκά. Τα θηλυκά συνήθως έλκονται από τα αρσενικά που έχουν το πιο πλούσιο ρεπερτόριο τραγουδιών.

Τη θεωρία του Δαρβίνου ακολουθεί σήμερα ο καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας Τζέφρι Μίλερ. Ο Μίλερ υποστηρίζει ότι στις αρχαϊκές κοινωνίες η μουσική λειτουργούσε ως υποκατάστατο του κυνηγιού και του πολέμου. Η ικανότητα να παράγεις ενδιαφέρουσες μελωδίες παραδήλωνε ευφυΐα και δημιουργικότητα, ενώ η ικανότητα να χορεύεις μέχρις εξαντλήσεως παραδήλωνε αντοχή. Ολα αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν απολύτως αναγκαία για την επιβίωση του ατόμου και γι’ αυτό κάθε γυναίκα θα ήθελε να περάσουν στο παιδί της. Αυτό έκανε τους μουσικούς περιζήτητα ταίρια.

Ακόμα και σήμερα, σύμφωνα με τον Μίλερ, η μουσική διατηρεί τα αναπαραγωγικά της πλεονεκτήματα. Εξετάζοντας 6.000 άλμπουμ μουσικής (ροκ, τζαζ και κλασικής) ο Μίλερ βρήκε ότι το 90% είχε δημιουργηθεί από άνδρες, οι οποίοι φτάνουν στο ζενίθ της μουσικής τους δημιουργικότητας στην ηλικία των 30 – δηλαδή στην ηλικία όπου κορυφώνεται και η ερωτική δραστηριότητα του ατόμου.

Το κλασικό παράδειγμα του Μίλερ είναι μουσικοί της ροκ, όπως ο Μικ Τζάγκερ αλλά κυρίως ο Τζίμι Χέντριξ, οι οποίοι είχαν έναν άπειρο αριθμό σεξουαλικών εταίρων στη ζωή τους. Σύμφωνα με τον Μίλερ, δεν ήταν τόσο τα χαρίσματα ή τα χρήματα που τους έκαναν ελκυστικούς στο αντίθετο φύλο όσο η ικανότητά τους να παράγουν μουσική.

Μια δεύτερη σειρά εξηγήσεων της ύπαρξης της μουσικής δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο ρόλο των γυναικών. Η ψυχολόγος Σάντρα Τρέχαμπ, του Πανεπισημίου του Τορόντο, αναζητεί τις ρίζες της μουσικής στο νανούρισμα, την πιο διαδεδομένη μορφή μουσικής διά μέσου των αιώνων. Ερευνες της Τρέχαμπ έδειξαν ότι οι μητέρες τείνουν αυτόματα να κάνουν την ομιλία τους πιο μελωδική όταν μιλάνε στα μωρά τους. Η μουσική, υποστηρίζει, ήταν ένας τρόπος με τον οποίο οι κοινωνίες των τροφοσυλλεκτών κάλμαραν τα βρέφη. Το τραγούδια ήταν ένας τρόπος με τον οποίο οι μητέρες διατηρούσαν επαφή με τα βρέφη τους (και συνεπώς τα καθησύχαζαν) όταν τα τοποθετούσαν κάτω για να ασχοληθούν με άλλες ζωτικές δραστηριότητες, όπως τη συλλογή καρπών.

Η τρίτη σειρά ερμηνειών αναζητεί τις ρίζες της μουσικής στο πλαίσιο της προσπάθειας των προγόνων μας να δημιουργήσουν μια αίσθηση κοινότητας. Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι πολλές φορές η μουσική -είτε πρόκειται για ύμνους ή για στρατιωτικά εμβατήρια-αποτελεί ένα κοινωνικό γεγονός. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Στίβεν Μίθεν, του Πανεπιστημίου του Ρίντινγκ, η μουσική παίζει δύο κυρίως ρόλους. Στο βαθμό που απαιτεί συγχρονισμό και αρμονία, αποτελεί ένας είδος προετοιμασίας για την ομαδική συνεργασία που απαιτείται για δραστηριότητες υψηλού ρίσκου, όπως το κυνήγι και η άμυνα της κοινότητας. Επιπλέον, το τραγούδι με το βάδισμα συνεισφέρει στη δημιουργία μιας ομαδικής ταυτότητας – όπως άλλωστε βλέπουμε και σήμερα, όταν οι στρατιώτες τραγουδούν πηγαίνοντας στο μέτωπο ή παρελαύνοντας.

Πάντως, υπάρχουν και άλλοι επιστήμονες της εξελικτικής βιολογίας που απορρίπτουν την άποψη ότι η μουσική συνδέεται με την ανθρώπινη εξέλιξη. Ενας απ’ αυτούς είναι ο γνωστός καθηγητής του ΜΙΤ Στίβεν Πίνκερ, ο οποίος υποστηρίζει ότι η μουσική πιθανότατα αναπτύχθηκε ως ένα άχρηστο υποπροϊόν της γλωσσικής ικανότητας. Αν έχει ένα ρόλο, είναι «να γαργαλάει» άλλα ευαίσθητα σημεία του εγκεφάλου, τα οποία, όμως, αναπτύχθηκαν για να επιτελούν άλλο έργο.

Τακης Μιχας

Το κυρίαρχο υπόδειγμα της ευρύτερης ποινικής κοσμοαντίληψης εμπεριέχει δύο αρχές:

Πρώτον, ότι η ποινή που επιβάλλεται σε έναν εγκληματία θα πρέπει να είναι ανάλογη με το χαρακτήρα του εγκλήματος και όχι με την πιθανότητα ότι ο εγκληματίας θα επαναλάβει την πράξη του στο μέλλον. Με άλλα λόγια, η ποινή «κοιτάει προς τα πίσω» και όχι στο μέλλον.

Δεύτερον, ότι τα αίτια των περισσότερων εγκλημάτων είναι «κοινωνικά». Δηλαδή, οι λόγοι που κάνουν κάποιον βίαιο εγκληματία δεν θα πρέπει να αναζητηθούν σε εγγενή στοιχεία της προσωπικότητάς του αλλά στις κοινωνικές εμπειρίες του. Διαλυμένες οικογένειες, κακομεταχείριση στην παιδική τους ηλικία, οικονομική και κοινωνική εξαθλίωση κ.λπ. είναι οι κυριότεροι παράγοντες που οδηγούν το άτομο στην παραβατική συμπεριφορά.

Ομως, όπως αναφέρει ο Ντέιβιντ Ρος σε άρθρο του στην αγγλική πολιτική επιθεώρηση «Prospect», πρόσφατες έρευνες έχουν αρχίσει να θέτουν υπό αμφισβήτηση τις αρχές του ορθόδοξου υποδείγματος.

Ετσι, π.χ., πολλές έρευνες δείχνουν ότι τα περισσότερα και πιο βίαια εγκλήματα σε μια κοινωνία γίνονται συνήθως από την ίδια ομάδα ατόμων -ένα 5% του πληθυσμού. Πρόκειται για άτομα τα οποία αρχίζουν την παραβατική συμπεριφορά τους πριν από την εφηβεία και τη συνεχίζουν μετά. Αυτό δείχνει ότι πιθανόν να υπάρχει κάποιο εγγενές στοιχείο στην προσωπικότητα ορισμένων ατόμων που τα προδιαθέτει ευνοϊκά προς το έγκλημα και τη βία.

Ενα άλλο πρόβλημα με τις θεωρίες που αναζητούν τις ρίζες της εγκληματικής συμπεριφοράς στις κοινωνικές εμπειρίες του παραβάτη είναι ότι όλα τα άτομα που ανατρέφονται σε ανάλογες επιβαρυντικές συνθήκες δεν γίνονται κατ’ ανάγκη εγκληματίες. Εύλογο λοιπόν το ερώτημα, γιατί ορισμένοι άνθρωποι που ανατράφηκαν σε ένα άσχημο περιβάλλον γίνονται βίαιοι εγκληματίες ενώ άλλοι που ανατράφηκαν σε ανάλογο περιβάλλον δεν γίνονται;

Αλλες μελέτες δείχνουν επίσης ότι η παραβατική συμπεριφορά οφείλεται εν μέρει και σε γενετικούς παράγοντες. Οι ομοζυγώτες, που μοιράζονται τα ίδια γονίδια, έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιδεικνύουν αμφότεροι παραβατική συμπεριφορά απ’ ό,τι οι ετεροζυγώτες που δεν έχουν τα ίδια γονίδια. Επίσης, τα παιδιά εγκληματιών ακόμα και αν υιοθετηθούν από κανονικές οικογένειες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να διαπράξουν βίαια εγκλήματα απ’ ό,τι παιδιά που προέρχονται από γονείς με λευκό ποινικό μητρώο.

Αυτές οι έρευνες οδηγούν σε μια νέα στροφη  στην εξέταση της προσωπικότητας ως καθοριστικού παράγοντα της εγκληματικής συμπεριφοράς. Αυτή η στροφή δεν αναιρεί τα ευρήματα της παραδοσιακής άποψης σχετικά με τη σχέση των κοινωνικών παραγόντων και του εγκλήματος αλλά την εμπλουτίζει. Είναι πράγματι γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των εγκληματιών προέρχεται από ένα εξαθλιωμένο οικονομικά και κοινωνικά οικογενειακό περιβάλλον και ότι οι περισσότεροι εγκληματίες έχουν υποστεί κακομεταχείριση στην παιδική τους ηλικία. Ομως αυτοί οι παράγοντες από μόνοι τους δεν επαρκούν. Οπως γράφει η καθηγήτρια Ψυχολογίας Τέρι Μόφιτ, «Παρά το γεγονός ότι η κακομεταχείριση στην παιδική ηλικία αυξάνει κατά 50% τις πιθανότητες να διαπράξει κανείς εγκλήματα αργότερα, εν τούτοις όλοι όσοι έχουν υποστεί κακομεταχείριση δεν διαπράττουν εγκλήματα».

Χρειάζεται, με άλλα λόγια, και η γενετική προδιάθεση για να μεταφραστούν όλ’ αυτά τα αρνητικά δεδομένα σε μια σταθερή παραβατική συμπεριφορά. Ενας από τους παράγοντες που διαφοροποιεί την προδιάθεση κάποιου να διαπράξει βίαια εγκλήματα είναι η παρουσία ενός ιδιαίτερου γονιδίου, το οποίο παράγει ένα ένζυμο που ρυθμίζει με τη σειρά του τη λειτουργία των νευρολογικών κυκλωμάτων (ΜΑΟΑ). Οπως έχουν δείξει έρευνες, η παραβατική συμπεριφορά είναι πιο διαδεδομένη στα άτομα τα οποία είχαν υποστεί κακομεταχείριση στα νιάτα τους και είχαν ταυτόχρονα αυτό το ένζυμο, απ’ ό,τι σε άτομα από τα οποία απουσίαζε ένας από τους δύο παράγοντες.

Ομως αυτές οι νέες εξελίξεις έχουν ασφαλώς και επιπτώσεις στον τρόπο της απονομής δικαιοσύνης. Αν π.χ. αποδειχθεί ότι υπάρχει σχέση μεταξύ ορισμένων εγγενών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας ενός ατόμου και της παραβατικής συμπεριφοράς του τότε ασφαλώς θα υπάρξουν αιτήματα ότι η ποινή δεν θα πρέπει μόνο να υπαγορεύεται από τη φύση του διαπραχθέντος ήδη εγκλήματος αλλά και από την προστασία της κοινωνίας από μελλοντικά εγκλήματα, τα οποία πολύ πιθανώς θα διαπράξει το ίδιο άτομο.

«Η νέα έμφαση που δίνεται στην αποτίμηση του ρίσκου», γράφει ο Ρος, «συνεπάγεται μια μεγάλη αλλαγή από την αρχή που προσδιόριζε την ποινή στο παρελθόν- δηλαδή ότι η τιμωρία θα πρέπει να είναι ανάλογη με τη φύση του εγκλήματος. Η νέα προσέγγιση απαιτεί από τους δικαστικούς να κάνουν ένα δραστικό βήμα: να λειτουργούν κάπως ως αναλογιστές ασφαλιστικών εταιρειών και να βασίζουν τον χρόνο τιμωρίας σε μελλοντικές πιθανότητες ότι ο ένοχος θα επαναλάβει το έγκλημα».

Η έμφαση στο μελλοντικό ρίσκο της επανάληψης μιας εγκληματικής πράξης θέτει τον εγκληματία και όχι το έγκλημα στο επίκεντρο του ποινικού συστήματος και ζητεί από εκείνους που θα αποφασίσουν την ποινή να βασίσουν την απόφασή τους στην κλινική αξιολόγηση της προσωπικότητας του εγκληματία.

Φυσικά πρόκειται για μια προσέγγιση που ενέχει και αυτή πολλούς κινδύνους παραβίασης ατομικών δικαιωμάτων, όπως έδειξε με γλαφυρό τρόπο η ταινία «Minority Report».Ομως από την άλλη πλευρα είναι τελειως λαθος να αγνοει κανεις τα πορισματα της συγχρονης επιστημης επειδη πιθανως αυτά να ερχονται σε αντιθεση με τις παραδοσιακες πολιτικες φιλοσοφιες ειτε προκειται για φιλελευθερες ειτε για σοσιαλιστικες.